Derventa

Ćelar, staro crkvište i pravoslavno groblje iz 18. i 19. vijeka

SNa lokalitetu Ćelar, u selu Živinice, nedaleko od Dervente, nalazi se crkvište sa nekropolom na kojoj se nalazi više od 100 nadgrobnih spomenika. Zarasli u korov, pomalo izviruju iz paprati, spomenici su svjedoci jednog vremena i ljudi sa ovih prostora.

Spomenici su u obliku stela i krstača, ukrašeni predstavama vizantijskog, jerusalimskog i golgotskog krsta, ali i značajnim ćiriličnim natpisima, koji svjedoče o sahranjivanju pravoslavnog stanovništva na ovoj nekropoli.

U sjevernom dijelu groblja nalaze se dva spomenika ispisana ćiriličnim pismom iz 1859. i 1860. godine. Spomenici su devastirani i pomjereni iz prvobitnog položaja, najvjerovatnije usljed potrage za blagom”.

Istom dijelu nekropole pronađena stela sa ćiriličnim natpisom da je u junu sahranjen Petar, dok sa njene zadnje strane piše da je Petra sahranio Lazar.

“Gornji dio spomenika je oštećen, čime je i uništen veći dio navedenog ćiriličnog natpisa, a nedaleko je pronađena i stela sa ćiriličnim natpisom iz 1861. godine, na kojem se pominje jedan od članova porodice Đukić. Na istočnom dijelu groblja pronađen je nadgrobni spomenik sa ćiriličnim natpisom iz 1863. godine, koji se vezuje za jednog od članova čuvene derventske porodice Kostić”.

Sa prednje strane je urezan pravoslavni krst sa trolistom i Andrejin krst, te sunce u kojem su krstovi upisani, ali i dvije rozete sa donje strane krsta, dok je nadgrobna ploča manjim dijelom uništena sa bočnih strana, gdje nedostaju dijelovi natpisa.

“Potrebno je istaći da su spomenici najvećim dijelom nabacani na manje gomile, koje su obrasle vegetacijom, što je dovelo do većeg nivoa devastacije, te je potrebno zaštititi ih od daljeg propadanja. Pored nadgrobnih spomenika, na najvišoj tački lokaliteta izdvaja se pravougaoni plato, gdje se po predanju nalazila crkva, čije postojanje treba utvrditi materijalnim dokazima kroz dalja arheološka istraživanja”.

Postoji mogućnost da crkva nije imala temelje, nego je bila brvnara, čiju konstrukciju su nosile drvene grede ukopane u zemlju.

Sačuvana narodna predanja taj lokalitet nazivaju crkvištem i otkrivaju da je ovdje bila manja pravoslavna crkva zvana ćelija, po kojoj je lokalitet najvjerovatnije i dobio naziv.

Nije poznato tačno vrijeme osnivanja groblja i izgradnje crkve na Ćelaru, ali da su, na osnovu istorijskih činjenica o tom dijelu derventskog kraja, moguće dvije pretpostavke.

Jedna od njih je da su intenzivna doseljavanja novog stanovništva u derventski kraj, tokom 16. vijeka, mogla dovesti do nastanka Ćelara, a druga da je do toga moglo doći i poslije druge decenije 18. vijeka, kada se na ovaj prostor, koji je ostao pust poslije bečkog rata krajem 17. vijeka i austrijskog upada početkom 18. vijeka, doseljava novo stanovništvo.

“Gradnja takvih ćelija u turskom periodu dopuštana je samo pod uslovom da budu građene od drveta, bez stalne krovne konstrukcije, koju je mijenjalo laneno platno, koje bi se nakon službe sklanjalo. Vrlo interesantno je da nije bila dozvoljena ni upotreba eksera, niti bilo kakve dekoracije”.

Na osnovu predanja, u crkvi na Ćelaru službovao pop Jovica Ilić, koji je u proljeće 1834. godine digao bunu, kasnije nazvanu Pop Jovičina buna.

“Crkva je najvjerovatnije zapaljena sredinom 19. vijeka, kada je izvjesni Gavro Stjepanović došao u sukob s jednim od Turaka, koji je ušao u crkvu i počeo bacati ikone sa zidova. Nakon tog sukoba Stjepanović je pobjegao u Srbiju, a Turci su zapalili crkvu. Iz nje je sačuvana ikona svetog Nikole, koja se ranije nalazila u novoj derventskoj crkvi, ali je početkom rata, 1992. godine, nestala”.

Crkvenoj opštini Dervente pripada oko 5 dunuma površine, zahvađeno ovim lokalitetom, da li će se povesti računa o ovom groblju, još se ništa ne zna.

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa *